Πέτρινα γεφύρια-περάσματα σε βασικούς άξονες επικοινωνίας της Ηπείρου _ Γεφύρι των Αγίων (Στους Αγιούς)

Τα ποτάμια συστήματα της Ηπείρου θα μπορούσαν να διακριθούν σε αυτά που εκβάλλουν στο Ιόνιο και σε όσα χύνονται στην Αδριατική. Στο μεσαίο τμήμα, όπου δεν υπάρχει κάποιο ορεινό εμπόδιο, συμπλέκονται οι πηγές του Δρίνου και της Βογιούσας με εκείνες του Καλαμά και χωροθετείται η κεντρική διάβαση του Δελβινακίου.
Το γεφύρι που “έδένε” τις όχθες του ποταμού Γόρμου πριν βγει από το άγριο φαράγγι του , κοντά στο χωριό Κάτω Ραβένια των Δολιανών ήταν αυτό στη θέση “Αγιούς”.Εξυπηρετούσε τους ταξιδιώτες από τα Γιάννενα που κατευθύνονταν στο Αργυρόκαστρο ή στους Άγιους Σαράντα.Σήμερα υπάρχει σύγχρονη τσιμεντένια γέφυρα, στη θέση του παλαιού γεφυριού, το οποίο ανατινάχτικε αρχικά το 1940, από τον ιταλικό στρατό και στη συνέχεια το 1943 και 1947.
Είχε τέσσερα ημικυκλικά τόξα και επιβλητικό μέγεθος (120μ. μήκος και 17μ. ύψος στο μέσο της κοίτης) και κατασκευαστές του ήταν: ο Γεώργιος Γκάσιος από την Καστάνιανη της Κόνιτσας και οι Μάρκος Δημάρατος και Αντώνιος Λίντας από την Βούρμπιανη Κόνιτσας.

” Μια φορά και έναν καιρό, θέλοντας κάποιος δεσπότης να εξετάσει τις θεολογικές γνώσεις υποψήφιου παπά, τον ρώτησε:
– Ποιος έχτισε το κόσμο, τέκνο μου;
– Οι Πυρσογιαννίτες, δέσποτά μου, απάντησε εκείνος χωρίς δισταγμό, μα …κουβάλησαν λάσπη κι οι Βουρμπιανίτες..!
Πυρσόγιαννη και Βούρμπιανη, λοιπόν. Δύο μικρά, φτωχά χωριά, όπως όλα άλλωστε στην Ήπειρο, φτιάχνουν, ή τέλος πάντων βοηθούν να φτιαχτεί ο κόσμος. Ξεκινούν τούτοι οι μάστορες της πέτρας, οι …“Κουδαραίοι” όπως τους αποκάλεσαν απ’ τη συνθηματική, μυστική τους γλώσσα, την εποχή τής “διώχνω”, την άνοιξη δηλαδή. Οργανωμένοι σε παρέες δουλειάς, στα περίφημα “μπουλούκια” ή “παρέες”, οργώνουν, πεζοπορώντας ή πάνω σε μουλάρια, όχι μόνο τη σημερινή Ελλάδα, αλλά κάθε γωνιά της Βαλκανικής, χτίζοντας εκκλησίες και τζαμιά, καμπαναριά εξαγωνικά και πανύψηλους μιναρέδες, σεράγια του αξιωματούχου τούρκου ή αρχοντικά του πραματευτή ρωμιού, κάστρα, κούλιες , μύλους, χάνια, γεφύρια. Κι αν με όλα απέδειξαν το γούστο, το μεράκι, την ευαισθησία τους, με τα τελευταία, τα γεφύρια δηλαδή, τόλμησαν και έθεσαν σε δοκιμασία την ίδια τους την τέχνη. Μήπως άλλωστε τούτα τα δύο, ευαισθησία και τόλμη, δεν στοιχειοθετούν μέχρι και σήμερα τον αληθινό καλλιτέχνη; Και βέβαια, ας μη ξεχνάμε, πως όλα αυτά, τότε, δεν συμβαίνουν στο πλαίσιο μιας εκτόνωσης, αλλά στους ρυθμούς ενός σκληρού βιοπορισμού”.

πηγές:

Κοκολάκης Μιχάλης, Το ύστερο Γιαννιώτικο Πασαλίκι, Χώρος , Διοίκηση και Πληθυσμός στην Τουρκοκρατούμενη Ήπειρο, (1820-1913), Αθήνα 2003, Κέντρο Νεοελληνικών Ερευνών/ Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών

Μαντάς Σπύρος, Ηπειρώτικα Γεφύρια, εκδ. Λαϊκό Πολύπτυχο, Αθήνα 1984

Πετρονώτης Αργύρης, Πέτρινα γεφύρια στην Ελλάδα στο Φύση και έργα ανθρώπων, Υπ. Ε.Π.Θ.-Ε.Ι.Ν. & Κ.Π.Ε. Κόνιτσας, Κόνιτσα 2001

Χαρίσης Α. Βασίλης, Ζαγοροχώρια, Μελέτη προστασίας, εκδ. Γενικής Διευθύνσεως Οικισμού Υπουργείου Δημοσίων Έργων, Αθήνα, 1979

http://petrinagefiria.com/?q=content/%CE%B3%CE%AD%CF%86%CF%85%CF%81%CE%B1-%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%85%CF%82-%CE%B1%CE%B3%CE%B9%CE%BF%CF%8D%CF%82

http://arhiogefirionipirotikon.blogspot.gr/2012/03/blog-post_27.html