Η βιομηχανική κληρονομία του Αγρινίου. Οι καπναποθήκες του Αγρινίου.

  • httpagriniomemories.blogspot.gr201101
  • καπνοκαλλιέργεια-και-νέοι
  • xartis-genikos
  • xartis-kokkinol
  • xartis-prassino
  • xartis-mple


Listed by Metsalex
Place Category: ArchitecturePlace Tags: industrial heritage, route1, route2, and route3

Profile
Profile
More Info
Photos
Map
Reviews
Related Listing
Authored by Expert
  • Η καπνοκαλλιέργεια στο Αγρίνιο.

    Στην περιοχή του Αγρινίου η καπνοκαλλιέργεια χρονολογείται τουλάχιστον από τον 17ο αιώνα. Μετά την απελευθέρωση ο καπνός αποτέλεσε μία από τις κυριότερες καλλιέργειες του τόπου, μαζί με τις ελιές, τα δημητριακά και τη σταφίδα. Τον 19ο αιώνα οι καπνοκαλλιεργητές της εποχής διαβιώνουν σε κλειστό κύκλωμα οικονομίας με κύρια χαρακτηριστικά την αυτοκατανάλωση, τις περιορισμένες δυνατότητες επικοινωνίας με τον έξω κόσμο και τον χαμηλό εκχρηματισμό της οικονομίας. Η ανυπαρξία του οδικού δικτύου επιδείνωσε το κλίμα απομόνωσης που δημιούργησε η γεωγραφική θέση της πόλης. Έτσι, οι εξαγωγές προς το λιμάνι του Μεσολογγίου και της Πάτρας περιόριζε τα προϊόντα σε τοπική εμβέλεια. Στο τέλος του 19ου αιώνα το Αγρίνιο ξεφεύγει από την ακινησία των προηγούμενων ετών. Με μια σειρά από τεχνικά έργα η πόλη ξεφεύγει από την απομόνωση και κινείται προς τα λιμάνια του εξαγώγιμου εμπορίου. Τα 1873 ιδρύεται υποκατάστημα της Εθνικής Τράπεζας στο Αγρίνιο γεγονός που περιορίζει την τοκογλυφία του τόπου και οδηγεί στην ανταλλαγή των κεφαλαίων. Η πόλη αρχίζει δημογραφικά να αναπτύσσεται. (Πατρώνης,2003 :162)
    Η μεγάλη ανάπτυξη της πόλης θα έρθει τον 20ο αιώνα και ιδιαίτερα μετά το 1910. Το Αγρίνιο ταυτίζεται με την καλλιέργεια, την παραγωγή, τη βιομηχανική επεξεργασία και το εμπόριο του κύριου προϊόντος της περιοχής, του καπνού. Εξαιτίας της ιδιοσυστασίας του εδάφους και του κλίματος τα καπνά του τόπου μαζί με τα Θρακομακεδονικά που ονομάστηκαν και ανατολικά θεωρήθηκαν τα καλύτερα της παγκόσμιας αγοράς. Ταξινομήθηκαν σε τρεις κατηγορίες: τα αρωματικά, τα γεύσεως βασικών καπνών και τα ουδέτερα καπνά ή καπνά γεμίσματος. Μάλιστα, στα αρωματικά εντάσσονται καπνά με άριστη καυσιμότητα που χρησιμοποιούνται από άλλες βιομηχανίες για την παρασκευή τσιγάρων. (Μπαρχαμπάς,2007 :42)
    Τσεμπέλια συγκεκριμένων περιοχών απευθύνονταν στην εσωτερική αγορά και αγοράζονταν από τις καπνοβιομηχανίες που είχαν δημιουργηθεί στον Πειραιά, τον Βόλο και τη Θεσσαλονίκη. (Πατρώνης,2003 :162)
    Οι καλές ποιότητες των καπνών αγοράζονταν σε υψηλές τιμές από τις ελληνικές και ξένες καπνοβιομηχανίες που εγκατέστησαν μόνιμους αντιπροσώπους στο Αγρίνιο και προμηθεύονταν απευθείας την παραγωγή.
    Έτσι, η τοπική αγροτική οικονομία αναζωπυρώθηκε με αποτέλεσμα οι υπόλοιπες παραδοσιακές καλλιέργειες να παραγκωνιστούν. Μάλιστα, σε κάποιες περιοχές ο καπνός έτεινε να γίνει μονοκαλλιέργεια κι έτσι ο τρόπος διαχείρισής του πια ευνόησε την χρηματική οικονομία και την εμπορευματοποιημένη παραγωγή.
    Ευνοϊκή συγκυρία αποτέλεσε και το γεγονός πως το 1911 εγκαινιάστηκε ο συνεταιριστικός θεσμός που βοήθησε στην απελευθέρωση της αγροτικής παραγωγής από κάθε εμπόδιο και περιορισμό του παρελθόντος. Ταυτόχρονα, με την αγροτική μεταρρύθμιση, οι αγρότες μετατράπηκαν σε μικρούς ιδιοκτήτες ή παραγωγούς. Στην Αιτωλοακαρνανία στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα προσφέρθηκαν φθηνά δανειακά κεφάλαια, τα οποία βοήθησαν τις καλλιέργειες και περιόρισαν την τοκογλυφία που ήταν εμφανής τότε. (Πατρώνης,2003 :163)
    Έτσι, την περίοδο 1900-1930 δόθηκε τεράστια ώθηση στην καλλιέργεια και στην παραγωγή καπνού στο νομό, γεγονός που βοήθησε πολύ την οικονομία των αγροτικών οικογενειών να επιβιώσει και ταυτόχρονα να εξελιχθεί αποκλείοντας το ενδεχόμενο μετακίνησης σε άλλους χώρους για την αναζήτηση καλύτερων συνθηκών ζωής.

    Η θέση των καπναποθηκών στον αστικό ιστό.

    Οι καπναποθήκες δεν σχημάτιζαν συγκροτήματα κτηρίων, μα εμφανίζονταν μεμονωμένα. Ήταν διάσπαρτες σε διάφορα, κεντρικά σημεία της πόλης , συχνά σε επαφή με γειτονικά κτήρια σε μία από τις πλευρές τους ή ήταν περίοπτες. Στην πόλη του Αγρινίου οι πιο σημαντικές από άποψη μεγέθους και αρχιτεκτονικής ήταν οι αποθήκες των Αφών Παπαστράτου, των Αδερφών Παπαπέτρου, Ηλιού –Generale, Καμποσιώρα και Κόκκαλη. (Ανδρικόπουλος, 2007 :85)
    Τα πιο πολλά κτήρια βρίσκονταν-και κάποια υπάρχουν ακόμη στη νότια πλευρά της κεντρικής πλατείας, προκειμένου να έχουν καλύτερη πρόσβαση στο σιδηροδρομικό σταθμό της πόλης. Μάλιστα, στις αποθήκες των αδερφών Παπαπέτρου, το τρένο έφτανε μέχρι την είσοδο του κτηρίου ώστε να φορτοεκφορτώνεται ο καπνός γρήγορα.
    Μέσα στα όρια της πόλης, η μεταφορά των καπνών γινόταν με δέματα και πάνω σε κάρα που τα έσερναν άλογα.

    Η διάρθρωση των χώρων των καπναποθηκών.

    Η διαίρεση του κτηρίου της καπναποθήκης ήταν δισυπόστατη: αποτελούνταν από χώρους επεξεργασίας- αποθήκευσης καπνού και χώρο διοίκησης-γραφείων. Οι πρώτοι, τα ονομαζόμενα σαλόνια, βρίσκονταν στα ανώτερα επίπεδα και ήταν ενιαίοι με μεγάλα παράθυρα, προκειμένου να υπάρχει καλύτερος φωτισμός και έτσι να εξυπηρετείται η επεξεργασία του καπνού. Στα κατώτερα επίπεδα, οι χώροι αποθήκευσης ήταν ενιαίοι και ίδιων διαστάσεων, με μικρότερα όμως, ανοίγματα, γιατί η συντήρηση του καπνού απαιτούσε ειδικές συνθήκες περιβάλλοντος.
    Παρατηρώντας κανείς την κάτοψη των κτηρίων, θα διαπιστώσει πως αυτές ήταν συνήθως ορθογώνιες, με εξαίρεση αυτών των αδερφών Παπαστράτου, που σε μια πρώιμη μορφή είχαν σχήμα Π. (Ανδρικόπουλος,2007 :87)
    Το ύψος των ορόφων μεταβάλλονταν ανάλογα με τη χρήση τους με ανώτερο τα 3μ. στους χώρους επεξεργασίας και τα 2,5 μ. στους χώρους αποθήκευσης. Δυστυχώς, χώροι υγιεινής συνήθως δεν υπήρχαν. Η επικοινωνία μεταξύ των χώρων ήταν κατακόρυφη με κλιμακοστάσια, αλλά και οριζόντια με εσωτερικά ανοίγματα.
    Χώρο διοίκησης-γραφείων σαν αυτόνομο κτίριο, βρίσκουμε στις αποθήκες Αδελφών Παπαστράτου, ενώ στις αποθήκες Ηλιού Generale εντοπίζουμε χώρο γραφείων μέσα στις καπναποθήκες. Αντίθετα, στις αποθήκες Καμποσιώρα και Κόκκαλη η κατοικία και τα γραφεία του ιδιοκτήτη βρίσκονται στον τελευταίο όροφο του κτηρίου. Εξώστες και ξεχωριστή είσοδος για την κατοικία προσδιορίζουν τη χρήση αυτή. (Ανδρικόπουλος,2007 :88)

    Ο όγκος των καπναποθηκών.

    Πριν το Μεσοπόλεμο οι αποθήκες στεγάζονταν σε μικρά, μονώροφα κτήρια ή στα ισόγεια και υπόγεια των κατοικιών των καπνεμπόρων. Στη διάρκεια του πολέμου κατασκευάστηκαν διώροφες και τριώροφες καπναποθήκες οι οποίες μάλιστα αποτέλεσαν τους πιο σημαντικούς κτηριακούς όγκους μέσα στα όρια της πόλης. Βέβαια, αυτοί δεν ήταν πάντα ορθογώνιας κάτοψης, αλλά υπήρχαν και ακανόνιστοι, λόγω του τραπεζοειδούς ή τραπεζίου σχήματος της κάτοψης του οικοπέδου.
    (Ανδρικόπουλος,2007 :89)

    Η μορφολογική συγκρότηση των καπναποθηκών.

    Οι καπναποθήκες αποτελούσαν δείγματα εκσυγχρονισμένου εκλεκτισμού με κυρίαρχα στοιχεία τη συμμετρία, την επανάληψη και τα απλοποιημένα κλασσικιστικά διακοσμητικά στοιχεία που κάποιες φορές αναμειγνύονταν με κάποια μοτίβα της τεχνοτροπίας Art Deco. Οι καπναποθήκες των αδελφών Παπαπέτρου και αυτές των Κόκκαλη διαφοροποιούνταν, καθώς είναι επηρεασμένες από τα διδάγματα της βιεννέζικης σχολής του O.Wagner. (Ανδρικόπουλος,2007 :89)
    Εσωτερικά, δεν υπήρχε διακόσμηση. Οι όψεις των παραθύρων ήταν ς ορθογώνιες και οργανωμένες συμμετρικά συνήθως σε κατακόρυφες στήλες.(Ανδρικόπουλος,2007 :89)
    Οι επιφάνειες των όψεων είχαν λείο επίχρισμα ή ήταν ανεπίχρηστες με εμφανείς τις τοιχοποιίες από αργολιθοδομή.
    Οι περισσότερες καλύπτονταν από τετράρριχτες στέγες, με εξαίρεση τις καπναποθήκες Αδελφών Παπαπέτρου και Κόκκαλη που επικαλύπτονται με δώμα.
    Τα δομικά υλικά και το κατασκευαστικό σύστημα των καπναποθηκών.

    Οι καπναποθήκες ήταν φτιαγμένες από πέτρα, η οποία χρησιμοποιούνταν στους εξωτερικούς φέροντες τοίχους με συνδετικό υλικό ανάμικτο από κοκκινόχωμα, ψιλό χαλίκι και ασβέστη και από ξύλο, που ήταν το υλικό που χρησιμοποιούνταν στην κατασκευή πατωμάτων, δοκαριών που πακτώνονταν στους περιμετρικούς τοίχους και υποστυλωμάτων που τοποθετούνταν σε πυκνό κάνναβο. Ο σκελετός της στέγης ήταν επίσης ξύλινος όπως και τα κλιμακοστάσια και τα κουφώματα. Στον σκελετό του υπογείου υπήρχαν μεταλλικά υποστυλώματα και δοκάρια και η επίστρωση του δαπέδου γινόταν από πέτρα.(Ανδρικόπουλος,2007 :90)
    Η στέγη, συνήθως τετράρριχτη, γινόταν από γαλλικού τύπου κεραμίδια. Εξαιρούνται και πάλι οι καπναποθήκες των αδελφών Παπαπέτρου και Κόκκαλη που καλύπτονταν από δώμα και ήταν μικτές: ο φέρων οργανισμός τους ήταν από υποστυλώματα, δοκούς και πλάκες από οπλισμένο σκυρόδεμα, σε συνδιασμό με τοιχοποιία από αργολιθοδομή.(Ανδρικόπουλος,2007 :90)

    Το εσωτερικό των καπνοθηκών.

    Οι καπναποθήκες είχαν διαφορετικούς χώρους, όπου εκεί πραγματοποιούνταν η διαλογή, η δεματοποίηση αλλά και η αποθήκευση του καπνού.
    Οι χώροι αποθήκευσης τις περισσότερες φορές ήταν στα κάτω πατώματα των αποθηκών. Χρησίμευαν ως αποθηκευτικοί χώροι των δεμάτων του καπνού σε στοίβες, μετά την αγορά τους από τον παραγωγό, τα επονομαζόμενα παραγωγικά δέματα. Τοποθετούνταν πάνω σε κρεββαταριές προκειμένου να προστατεύονται από τη μούχλα και την υγρασία. Για αυτά υπεύθυνοι ήταν οι στοιβαδόροι που παράλληλα έκαναν και τη μεταφορά της εσωτερικής διακίνησης του καπνού. Τα δέματα μεταφέρονταν στα σαλόνια επεξεργασίας προκειμένου να γίνει η διαλογή τους. Αφού υπόκεινταν στην κατάλληλη επεξεργασία και επαναδεματοποίηση μεταφέρονταν στους κατάλληλους χώρους φύλαξης.(Αγγέλη,2007 :307)
    Οι χώροι διαλογής, τα σαλόνια των αποθηκών, ήταν μεγάλες αίθουσες-σάλες, στα πάνω πατώματα των αποθηκών όπου υπήρχε καλύτερος φωτισμός κι έτσι γινόταν καλύτερα η οποιαδήποτε εργασία. Στα σαλόνια διεκπεραιωνόταν το ξεφύλλισμα, η διαλογή των καπνόφυλλων και η κατάταξή του σε ποσότητες. Η αρχική διαίρεση των ποιοτήτων ήταν 4-5: οι δυο πρώτες ήταν αμερικανικού τύπου, η τρίτη η τσικιντί, η τέταρτη και η πέμπτη η κάπα. Η διαλογή σταδιακά απλοποιήθηκε και οι γυναίκες απλά ξαμάρθιαζαν τον καπνό. (Αγγέλη,2007 :307)
    Στους χώρους υγρασία υπήρχαν τα υγραντήρια όπου σε ειδικά μηχανήματα έμπαιναν για να υγρανθούν τα παραγωγικά δέματα προκειμένου αργότερα να γίνεται ευκολότερα το ξεφύλλισμα και η διαλογή των φύλλων. Εκεί δούλευαν άντρες, αφού επρόκειτο για δουλειά δύσκολα και αρκετά ανθυγιεινή.

    Βιβλιογραφία

    • Αγγέλλη Μ., Γυναίκες και άνδρες στην παραγωγική διαδικασία του καπνού, (Αγρίνιο 19 ος – 20 ος αι.), Ιωάννινα, 2007.
    • Ανδρικόπουλος Ε., Η αρχιτεκτονική και η πολεοδομία του μεσοπολέμου στην πόλη του Αγρινίου, Αθήνα, 2007.
    • Μπαρχαμπάς Α., Καπνεργάτες, οι Κυνηγοί του ονείρου, Αγρίνιο, 2007
    • Πατρώνης Β., ‘Η οικονομία του καπνού και το καπνεργατικό ζήτημα στο Αγρίνιο του Μεσοπολέμου’ Πρακτικά ημερίδας του πανεπιστήμιου Ιωαννίνων, Η μνήμη του επαρχιακού αστικού τόπου και τοπίου: Το Αγρίνιο μέχρι τη δεκαετία του ΄60, εκδόσεις Μεταίχμιο και Δήμος Αγρινίου, 2003.

    Εικ. 1 http://www.mothersblog.gr/free-time/story/36991/h-paidiki-ergasia-stin-ellada-den-einai-kati-kainoyrgio-fotografies
    Εικ. 2 http://paroksismos.squat.gr/files/2012/07/kapna3.jpg

  • Authored by Expert: No
  • No Records Found

    Sorry, no records were found. Please adjust your search criteria and try again.

    Google Map Not Loaded

    Sorry, unable to load Google Maps API.

  • Leave a Review

    Your email address will not be published. Required fields are marked *

  • Authored by Expert: No